Εμβληματική φιγούρα της ελληνικής καλαθοσφαίρισης, ο Φαίδων Ματθαίου υπήρξε ένας από τους στυλοβάτες του αθλήματος στην Ελλάδα, υπηρετώντας το επί δεκαετίες, αρχικά ως παίκτης και στη συνέχεια ως προπονητής. Το προσωνύμιο «πατριάρχης» που του αποδόθηκε θα τον συνοδεύει για πάντα στις μνήμες των ανθρώπων του μπάσκετ.

Ο πολυαθλητής Φαίδων Ματθαίου

Ο Φαίδων Ματθαίου γεννήθηκε στις 12 Ιουλίου 1924 στη Θεσσαλονίκη και στα νεανικά του χρόνια ασχολήθηκε με πολλά σπορ. Υπήρξε αθλητής του στίβου, της σκοποβολής και της ξιφασκίας, ενώ έπαιξε πόλο, πινγκ-πονγκ και τένις, ως αθλητής του Άρη Θεσσαλονίκης. Μάλιστα, στους πρώτους μεταπολεμικούς Ολυμπιακούς Αγώνες στο Λονδίνο (1948) μετείχε ως κωπηλάτης και τέσσερα χρόνια στους Ολυμπιακούς του Ελσίνκι ήταν μέλος της εθνικής ομάδας μπάσκετ.

Ο καλαθοσφαιριστής Φαίδων Ματθαίου

Το 1949 πήρε μεταγραφή στον Παναθηναϊκό και αφοσιώθηκε στην καλαθοσφαίριση, κατακτώντας τρία πανελλήνια πρωταθλήματα (1950, 1951, 1954). Στη συνέχεια φόρεσε τη φανέλα του Πανιωνίου και του Σπόρτινγκ, ενώ αγωνίστηκε και στο εξωτερικό στην ιταλική Ίνις Βαρέζε, προτού επιστρέψει για να ολοκληρώσει την καριέρα του στην ομάδα όπου ξεκίνησε, τον Άρη.

Συγχρόνως, αγωνίστηκε 44 φορές με την εθνική Ελλάδας, πετυχαίνοντας 529 πόντους. Έκανε ντεμπούτο στις 15 Μαΐου 1949 στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα του Καΐρου, σε αγώνα απέναντι στην Ολλανδία, ενώ η τελευταία του εμφάνιση ήταν σε φιλικό με την Πολωνία στην Αθήνα, στις 4 Ιουλίου 1957.

Το ρεκόρ πόντων του με την εθνική ήταν 28, στον αγώνα με τη Συρία στο Κάιρο (10 Αυγούστου 1956), στο πλαίσιο του προολυμπιακού τουρνουά. Με το αντιπροσωπευτικό συγκρότημα κατέκτησε το χάλκινο μετάλλιο στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα του 1949 (Κάιρο) και το χάλκινο στους Μεσογειακούς Αγώνες του 1955 (Βαρκελώνη).

Ο προπονητής Φαίδων Ματθαίου

Ο Φαίδων Ματθαίου είχε ξεκινήσει την προπονητική του καριέρα όσο αγωνιζόταν ακόμη στον Αρη, καθώς παράλληλα προπονούσε τη γυναικεία ομάδα του συλλόγου. Μετά την αποχώρησή του από την ενεργό δράση ακολούθησε σημαντική καριέρα ως τεχνικός.

Εργάστηκε στη ΧΑΝ Νικαίας (κατέκτησε την 6η θέση στην Α’ Εθνική την σεζόν 1965-1966), στον Ολυμπιακό (τον ανέβασε στην Α’ Εθνική το 1967 και τον οδήγησε στην κατάκτηση του νταμπλ το 1976), στην ΑΕΚ, στο Παγκράτι, στον Πανιώνιο (τον ανέβασε στην Α’ Εθνική και το 1977 τον οδήγησε στον τελικό του Κυπέλλου Ελλάδας για πρώτη φορά στην ιστορία του), στο Σπόρτιγκ, στον Άρη, στο Περιστέρι (άνοδος στην Β’ Εθνική), στον Έσπερο (άνοδος στην Α’ Εθνική το 1982), στον Ηλυσιακό, στην Παναχαϊκή, στον Αστέρα Εξαρχείων κ.α.

Καθοδήγησε συνολικά την εθνική ανδρών σε 103 αγώνες (47 νίκες, 56 ήττες), μεταξύ αυτών και σε τρία Ευρωπαϊκά Πρωταθλήματα (1961, 1965, 1969), ενώ πέρασε και από την εθνική εφήβων (22 αγώνες, ρεκόρ 14-8). Από τις κορυφαίες διακρίσεις της καριέρας του ήταν ότι δύο φορές επιλέχθηκε να κοουτσάρει τη Μικτή Ευρώπης.

Ο τελικός των ξυρισμένων κεφαλιών

Ίσως η πιο χαρακτηριστική στιγμή της προπονητικής του σταδιοδρομίας, πάντως, ήταν η κατάκτηση του Κυπέλλου Ελλάδας με τον ΠΑΟΚ το 1984, απέναντι στη μεγάλη του αγάπη, τον Άρη. Ήταν το ματς που έμεινε στην ιστορία ως ο «τελικός των ξυρισμένων κεφαλιών», αφού ο 60χρονος τότε Ματθαίου υποχρέωσε τους παίκτες του να ξυρίσουν τα κεφάλια τους, ως ένδειξη της αποφασιστικότητάς τους να νικήσουν τον – θεωρητικά ισχυρότερο – συμπολίτη τους και να πάρουν το τρόπαιο.

Ακόμα διετέλεσε προπονητής της ομάδας των Ενόπλων Δυνάμεων, την οποία καθοδήγησε για 25 χρόνια σημειώνοντας πολλές μεγάλες νίκες ακόμη και επί των Αμερικανών. Για την προσφορά του μάλιστα του απονεμήθηκε τιμητικά ο βαθμός του ταγματάρχη.

Ο Ματθαίου υπήρξε πρωτοπόρος στην προπονητική στη χώρα μας, καθώς ήταν ο πρώτος Έλληνας που ταξίδεψε στις ΗΠΑ για επιμόρφωση. Αρκετά χρόνια μετά είχε δηλώσει: «Όταν πήγα για πρώτη φορά στις ΗΠΑ είπα στον εαυτό μου ότι Φαίδωνα δεν ξέρεις τίποτα για το μπάσκετ. Το μπάσκετ είναι απλό, δεν είναι πολύπλοκο».

Ο Φαίδων Ματθαίου πέθανε στις 17 Σεπτεμβρίου 2011 στη Θεσσαλονίκη, σε ηλικία 87 ετών.